Á meðgöngu verða öll liðbönd í líkamanum mýkri en venjulega vegna hormónabreytinga og styðja þau því verr við liðina. Mest mýkjast liðbönd í mjaðmagrind en það er nauðsynlegt til að hún geti gliðnað eða opnast betur við fæðingu barnsins. Þetta gerist hjá öllum konum og er því öfugmæli að kalla verki og vandamál í mjaðmagrind á meðgöngu grindargliðnun eða grindarlos. Margir sjúkraþjálfarar kalla vandamálið því grindarverki.
Grindarverkirnir koma yfirleitt frá liðum, liðböndum eða vöðvum. Þeir geta verið mjög mismunandi milli kvenna en koma oftast frá lífbeini eða liðum spjaldbeins við mjaðamakamba (SI liðum), en þá má þekkja á dældum eða spékoppum sitthvoru megin við spjaldbeinið. Almennt eru þessir liðir stöðugir, en eins og fyrr segir losnar um liðumbúnað þeirra á meðgöngunni. Liðirnir eru þó misstöðugir, m.a. vegna lögunnar liðflatanna. Þeir eru bylgjulaga, en eftir því sem bylgjurnar eru dýpri, því stöðugri eru liðirnir. Talið er að blanda af erfðum og umhverfisþáttum stjórni því hversu djúpar bylgjurnar verða. Hreyfing í æsku og á unglingsárum er talin hafa áhrif á þetta; því meiri hopp og þungaburður, því dýpri verði bylgjurnar. Utan um og í kringum ofangreinda liði eru liðbönd og vöðvar sem auka stöðugleika þeirra.
Þegar kona er þunguð reynir meira á ýmsa liði. Mest álag er á mjaðmagrind og mjóbak þegar líður á meðgönguna. Mjóbaksvandmál geta valdið staðbundnum verk, en einnig fjarverkjum og er mjaðmagrindin algengt fjarverkjasvæði mjóbaks. Þegar liðböndin mýkjast getur þetta aukna álag orðið meira en liðirnir þola og myndast verkur við það. Þetta gerist frekar í mjaðmagrind ef liðfletir fyrrnefndra SI liða eru lítið bylgjóttir, liðbönd hafa tognað einhvern tíman, ef liðbönd eru slakari en almennt gerist og ef konan er undir miklu álagi á umrætt svæði. Í verstu tilfellunum flokkast liðirnir sem ofhreyfanlegir við þessar aðstæður. Sumir vöðvar á svæðinu bregðast við ofhreyfanleikanum með aukinni spennu, sem ætti að gera mjaðmagrindina stöðugri. En spennan er oftast ójöfn og er því síður en svo góð. Mikil og ójöfn vöðvaspenna getur valdið auknum verkjum og jafnvel skekkt aðlæga liði. Ofhreyfanlegir liðir þola síður ójafnt og mikið vöðvatog og er hættara við að læsast. Við læsingu verða hreyfingar liðarins litlar og sárar. Liðurinn virðist þá gjarnan skakkur við skoðun.
Til að draga úr líkum á mjaðmagrindar- og mjóbaksvandamálum á meðgöngunni er mjög mikilvægt að gæta að góðri líkamsbeitingu og velja æfingar sem auka stöðugleika mjaðmagrindar og mjóbaks, en forðast þær sem setja óæskilegt álag á þá líkamshluta. Verkir koma oft eftir á, en ekki á meðan álagið er. Þetta gerir fólki erfitt fyrir að vita hvað það er sem gefur þeim verki. Þekking á því hvaða álag er óæskilegt er mikilvæg.
Hvað er til ráða
Á meðgöngunni er mikilvægt er að hlusta á líkamann og finna út hvaða álag er slæmt, sérstaklega ef viðkomandi er með stoðkerfisvandamál. Þó svo að tvær konur séu greindar með sama vandamálið, eins og t.d. "grindargliðnun", er ekki víst að þær þoli og geti það sama. Þegar stoðkerfisvandmál eru fyrir hendi skiptir miklu máli að minnka álag, beita sér vel og hvíla sig. Oftast fara grindarverkir eftir fæðingu. Stundum eru þeir þó í nokkra mánuði eftir fæðingu, þar sem liðböndin eru ennþá mjúk meðan konur eru með barn á brjósti. Sumar konur finna mest fyrir verkjum þegar þær eru á blæðingum vegna hormónabreytinga sem verða í líkamanum..
Mikilvægt er að láta greina stoðkerfisvandamál þegar þau koma upp. Oft er hægt að bæta ástandið t.d. með sjúkraþjálfun. Ekki er síður mikilvægt að gera æfingar undir stjórn fagaðila sem hafa þekkingu á þjálfun þeirra sem eru með stoðkerfisvandamál. Sjúkraþjálfarar hafa góða þekkingu á því sviði. Einnig er gott að fá kennslu í líkamsstöðu og líkamsbeitingu hjá sjúkraþjálfara. Það er hins vegar ekki nægilegt að vita hvernig maður á að beita sér og hreyfa sig heldur þarf að tileinka sér það og færa inn í athafnir daglegs lífs. Einnig þarf að hlífa mjaðmagrindinni og mjóbakinu yfir daginn.
Hér að neðan eru leiðbeiningar um hvernig má minnka álagið á umrædd svæði við ýmsar athafnir í daglegu lífi.
Sitja
Passa þarf þegar sest er niður og staðið er upp úr stól að nota vöðva í fótum og beygja sig vel í mjaðmaliðum frekar en að hreyfa mjóbakið og þannig toga í viðkvæm liðbönd. Ekki er gott að sitja með krosslagðar fætur og nauðsynlegt er að hafa góðan stuðning við mjóbakið.
Klæða sig
Gott er að setjast við að klæða sig í sokka, skó og buxur. Einnig er gott að hafa stól við útidyrnar.
Svefn
Gott er að nota snúningslak eða náttföt úr silki/satíni á nóttunni til þess að auðvelda hreyfingar. Notið stóran kodda, 70x70 eða setjið tvo saman í koddaver á milli fótanna í hliðarlegu þannig að mjaðmir, hné og ökklar séu í sömu hæð.
Inn og út úr bíl
Gott er að setja plastpoka í bílsætið til þess að auðvelda snúning við að fara inn í bíl og út úr honum. Setjist fyrst inn í bílinn og færið svo báða fætur samtímis inn með því að halda í handfangið uppi við loftið og snúið ykkur á pokanum. Eins og þið séuð dömur í þröngu pilsi.
Líkamsstaða
Passa þarf að standa jafnt í báða fætur með meiri þunga á táberginu en hælunum. Hné mega ekki vera læst og axlagrindin ekki framdregin. Dragið naflann inn og grindarbotninn upp (mjög litla spennu). Hugsið um að hafa hálsinn langan og teygið hvirfilinn upp í loft. Ekki hanga með aðra mjöðmina út til hliðar.
Ganga stiga
Passa þarf að mjaðmagrindin sé bein, ekki dilla rassinum. Stígið hægt upp og haldið mjaðmagrind kyrri. Notið handriði þar sem það er. Þær sem eru slæmar geta farið eina tröppu í einu eða gengið á hlið. Svo er gott að nota lyftu þegar hún er til staðar.
Þungaflutningur
Við heimilisstörf, eins og að skúra, ryksuga, þurrka af, setja í vél eða taka úr vél er mikilvægt að nota þungaflutning milli fóta. Gott er að standa með mjaðmagrindarbil á milli fóta, ólæst hné, þungann á táberginu og mjaðmagrindina kyrra. Færa svo þungann til skiptis yfir hægri og vinstri fót þegar verið er að teygja sig til hliðar og notfæra sér sterku vöðvana í lærum og rassi í stað þess að teygja á liðböndum í mjóbaki og mjaðmagrind.
Hreyfing
Gott er að hreyfa sig oft en stutt í einu. Passa þarf að æfingarnar séu hugsaðar sérstaklega fyrir óléttar konur og ekki nota miklar þyngdir í fótaæfingum. Mikilvægt er samt fyrir konur með grindarverki að halda fullum hreyfiferlum í mjaðmagrind og stirðna ekki upp vegna hreyfingarleysis. Ekki er ráðlagt að púlsinn hækki mikið á meðgöngu en stundum er miðað við 140-145 slög á mínútu sem hámark. Gönguferðir og hreyfing í vatni eru góðir kostir fyrir óléttar konur.
Nálgast má bæklinga um grindarverki og þvagleka á eftirfarandi heimasíðum:
http://zebra.is/UserFiles/File/pdfSkjol/FiSTGrindarlos.pdf
http://www.isisport.is/isinew/um_isi/bæklingar/thvagleki.pdf
Sandra Dögg Árnadóttir, sjúkraþjálfari tók saman